. خاندان و پیدایش
تاریخ تولد: 10 ذی الحجه 960 هجری قمری مطابق با 16 نوامبر 1552 در منطقه شرگر تحصیل دیپالپور، اوکارا پنجاب پاکستان. وی فرزند سید رحمت الله بود. سید رحمت الله بن میر سید فتح الله کرمانی سه برادر داشت. یکی شیخ داوود کرمانی، دیگری سید جلال الدین کرمانی، سومی سید رحمت الله کرمانی که پدر شاه ابوالمعالی قادری است. خاندان وی از سادات کرمانی وبدند که نسبشان به امام محمد تقی(ع) می رسد.
خاندان ابوالمعالی اصالتاً از کرمان بودند. در آغاز قرن دهم هجری به هند کوچ کردند و در پنجاب مستقر شدند. این خاندان با طریقت قادریه ارتباطی عمیق داشت و چند نسل در عرفان و حدیث فعال بودند.
ابوالمعالی در کودکی قرآن را آموخت و تربیت اولیه را نزد عمویش شیخ داود کرمانی دریافت کرد که از بزرگترین مشایخ قادریه بود.
۲. ورود به طریق تصوف
وی نه فقط به لحاظ علمی، بلکه در سلوک عرفانی، شاگرد شیخ داود بود و پس از سالها مجاهدت روحی، به عنوان خلیفه او انتخاب شد. به سفارش استادش، در ۱۰۱۱ق به لاهور رفت تا حلقه ارشاد دایر کند.
در مدتی کوتاه، گروه زیادی از عرفا، محدثان و فقها به وی ارادت یافتند، از جمله:
- شیخ عبدالحق محدث دهلوی
که از مهمترین مروجان حدیث(و فرقه اهل حدیث) در هند بوده است.
آرامگاه او در لاهور امروزه زیارتگاهی شناختهشده است.
۳. شعر و ادبیات
ابوالمعالی از نخستین شاعرانی است که شطحیات عرفانی را در شعر فارسی لاهور رواج داد.
- تخلص فارسی: غربتی
- تخلص عربی: معالی
سبک شعری او متأثر از حافظ، سعدی و جامی است. غزلهای او کوتاه، ساده و سرشار از مضامین عرفانیاند.
۴. آثار مهم ابوالمعالی
۱) آثار عرفانی ـ تاریخی
- تحفه قادریه (شرح احوال شیخ عبدالقادر گیلانی
- فواید غریب (گزیده تحفه قادریه
- هشت محفل (ملفوظات، جمع پسرش سید محمدباقر
- گلدسته باغ ارم (اخبار پیامبر، لطایف اولیا، اقوال حکما، نصایح
۲) آثار اخلاقی - دینی
- زعفران زار (اخلاقیات و مطایبات نبوی؛ ترجمه اردوی آن نیز چاپ شده
- حلیة سید عالم (احادیث، حکایات و مواعظ
۳) آثار شعری
- دیوان غربتی
- شامل غزل، قصیده، قطعه، رباعی و معما
- نسخه آن در کتابخانه دانشگاه پنجاب نگهداری میشود.
۴ (آثار عربی و تصوف قادری)
- شرحی به فرمان استادش بر فتوح الغیب شیخ عبدالقادر گیلانی
این آثار در تاریخ ادبیات فارسی لاهور جایگاهی مهم دارند و در تذکرههای متعدد ذکر شدهاند.
۵. جایگاه ابوالمعالی در تاریخ تصوف و ادبیات
ابوالمعالی پس از تشبیهی لاهوری، نخستین کسی است که شعر عرفانی شطحی را در پنجاب رواج داد.
نفوذ او بر سنت قادریه باعث شد که لاهور در سده یازدهم هجری به یکی از مراکز پررونق ادبیات عرفانی فارسی تبدیل شود.
فهرست منابع
- پاکستان مین فارسی ادب، ج۲۳–۵۵
- تاریخ ادبیات مسلمانان پاکستان و هند، ج۲، ص۱۵۲، ۲۰۱–۲۰۳
- تاریخ شعر و سخنوران فارسی در لاهور، ص۲۸۳–۲۹۵
- تذکره شعرای پنجاب، ص۲۵۹–۲۶۰
- ترجمههای متون فارسی به زبانهای پاکستانی، ص۶۲، ۱۳۴، ۲۰۶
- خزینة الأصفیا، ج۱، ص۱۴۹–۱۵۰
- خفتگان خاک لاهور، ص۴۳۴
- دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۶، ص۲۷۰–۲۷۱
- ریاض العارفین
- سفینة الأولیاء
- منتخب التواریخ، ج۳، ص۱۰۲–۱۰۵
- نزهة الخواطر، ج۵، ص۳۴–۳۵
- Dictionary of Indo-Persian Literature
- C.A. Story, Persian Literature, vol. .1, p.977
نظر شما